Velen van ons komen ergens in de stamboom wel akten van voorouders uit Duitsland tegen. Hoe ouder, des te moeilijker ze te lezen zijn en dat is jammer want je wilt toch graag weten wat voor informatie ze je bieden. Met voorbeelden van de verschillende schrijfwijzen bij de hand, vallen teksten veel beter te ontcijferen. Vooral Kurrent en Sütterlin in geschreven en Fraktur in gedrukte teksten, zijn moeilijk als je geen voorbeelden hebt.
Hieronder vind je van elk een voorbeeld alfabet. Hopelijk helpen ze je bij je zoektocht.
Kurrent is een oude vorm van het laat middeleeuwse cursief schrijven, ook bekend als Kurrent schrift, Duits schrift of Duits cursief. Tijdens het gebruik gedurende de eerste helft van de twintigste eeuw kregen meerdere individuele letters andere vormen.
De voorlaatste regel toont de umlauts ä, ö, ü, en de bijbehorende hoofdletters Ae, Oe, and Ue; de laatste regel toont de ligaturen ch, ck, th, sch, sz (ß), en st.
Voor meer informatie kijk op: www.kurrentschrift.net of www.kurrent.de
Sütterlin is het handschrift dat ontwikkeld is door Ludwig Sütterlin, in 1915 in Pruissen en daarna geleidelijk in heel Duitsland werd ingevoerd totdat het in 1941 verboden werd.
Het is een standaardisering van de voorheen zeer verschillende Kurrentschriften. Sommigen onder de oudere Duitse bevolking kunnen niet anders schrijven dan in dit schrift, dat voor de huidige generatie Duitsers vrijwel onleesbaar is.
Een overblijfsel van dit schrift is vandaag nog zichtbaar als de ß in bijvoorbeeld “Straße” (straat), een ligatuur van de lange s en de z (ſ+z). Ook de umlaut is op dit schrift terug te voeren. Vroeger werden de ‘ä’, ‘ö’ en ‘ü’ als ‘ae’, ‘oe’ en ‘ue’ geschreven, waarbij de ‘e’ in Sütterlin in het klein boven de letter ‘a’, ‘o’ of ‘u’ kwam te staan. Een ‘e’ in Sütterlin lijkt, als het klein geschreven wordt, op twee streepjes.
Specifiek in dit schrift zijn voorts het bestaan van twee tekens voor de ‘s’ (wat trouwens ook geldt voor de ‘gotische’ drukletter, de Fraktur). Afhankelijk of de s op het einde of in het midden van het woord staat, wordt een ander teken gebruikt: een zogenaamde Rund-s of Schluß-s voor het woordeinde en de Lang-s in het midden. In samenstellingen kan de Rund-s in het midden van een woord voorkomen, bijvoorbeeld in Hausschlüssel en ausbrechen: Haus heeft een Rund-s en die wordt behouden in het midden van het woord Hausschlüssel.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Sütterlin
Fraktur is een drukletter die behoort tot de groep van de gotische drukletters . Soms worden beide begrippen aan elkaar gelijkgesteld; dan noemt men alle gotische letters “Fraktur“. De letters van het Fraktur lijken gebroken, vandaar de naam; bovendien zijn ze hoog en smal.
Deze drukletter werd kort na Gutenbergs uitvinding van de boekdrukkunst in gebruik genomen. De gebruikte lettertypen vielen uiteen in twee groepen, die elk ook zelf twee subgroepen kenden:
Antiqua-typen:
- romein (onze rechtopstaande drukletter)
- cursief (onze schuine letter, waarbij wel de vorm iets afwijkt van de romein
Gotische typen:
- Schwabacher
- Fraktur
De Fraktur kreeg zijn definitieve vorm rond 1520 en verdrong de Schwabacher. Het bleef eeuwenlang de meest gebruikte drukletter, maar werd in de meeste landen langzaamaan vervangen door Antiqua-typen. In Duitsland bleef het de norm tot 1941; toen werd het verboden, waarschijnlijk omdat het gebruik van de Antiqua een internationale propagandaverspreiding mogelijk maakte. Sinds het begin van de 20e eeuw was men in Duitsland al meer en meer gebruik gaan maken van de Antiqua, omdat er geen schrijfmachines waren met Fraktur-letters. Voor zetmachines als die van Linotype werden echter nog wel Frakturtypen ontwikkeld.
Let onder andere op de korte en lange s, het kleine verschil tussen de A en de U, de B en de V, de C en de S, de f en de lange s, de k en de t en de M en de W, de ligaturen (waaronder sz) en op het feit dat er geen verschil is tussen de hoofdletters I en J.
In Denemarken werd de Fraktur ook nog veel gebruikt in de 19e eeuw, maar omstreeks 1900 werd ze volkomen verdrongen door de Antiqua:
Gepubliceerd in Gooise Sporen 2023-2